7 a National Artists, nainaganan

Indauluan ni Manuel P. Urbano (pimmusayen) nga ad-adda nga am-ammo iti nagan a Manuel Conde dagiti baro a pito a National Artist wenno “gameng ti pagilian iti tay-ak ti arte”, kas impakaammo ti Malakanyang itay Hulio 29.

Mapadayawan ni Urbano, maibilang a maysa kadagiti kalaingan a direktor iti pelikula idi 1950s, kas “National Artist for Film and Broadcast Arts”. Maibilang kadagiti gapuananna ti klasiko a “Juan Tamad” series.

Kadua ni Conde a maipaayan iti kangatuan a pammadayaw a mabalin nga ited ti gobierno ti Filipinas kadagiti adipen ti arte dagiti sumaganad:
* Lazaro A. Francisco (pimmusayen), “National Artist for Literature”, naipaayanen iti Republic Cultural Heritage Award, ken nobelista iti Liwayway magazine, kabsat a magasin ti BANNAWAG, idi 1920s agingga idi 1960s;

*Federico Aguilar Alcuaz, maysa a multi-media artist, “National Artist for Visual Arts, Painting, Sculpture and Mixed Media”;

*Cecilia Guidote Alvarez, “National Artist for Theater”. Ni Alvarez ti pundador ti Philippine Theater Institute, ken agdama nga executive director ti National Commission for Culture and the Arts (NCCA);

* Jose Magno “Carlo” Caparas, “National Artist for Visual Arts and Film. Nobelista iti komiks ni Caparas sakbay a naam-ammo a kas direktor iti pelikula. Adu kadagiti komiksna ti impelikulana;

* Francisco “Bobby” Manosa, “National Artist for Architecture”; ken
* Jose “Pitoy” Moreno, “National Artist for Fashion Design”.

Ti National Commission for Culture and the Arts ti nangidatag iti nagan dagiti nominado para iti nasao a pammadayaw.

Bannawag, Agosto 10, 2009.

3 a Filipino children’s choir, nangabak idiay South Korea

No kinnantaanto pay met laeng, saan nga agpaabak ti Filipinas kas ipaneknek ti panangyalat ti tallo a Filipino children’s choir kadagiti kangrunaan a gunggona iti nadumaduma a kategoria iti 1st World Choir Championships a naangay iti South Korea itay nabiit.

Inyalat ti Calasiao Children’s Chorus ti umuna a gunggona iti Folkloric category iti Korean International Open Choir Competition, ken gold medal iti Korean International Open Choir Competitionh.

Inyalat met ti Mandaue Children’s Choir ti umuna a gunggona, Children’s Choir category, Grand Prix of Choral Music idinto a naipaay met ti gold prize iti Young Voices of the Adventist University of the Philippines ti gold prize, Children’s Choir category, 2nd Asia Choir Game; ken silver prize, Music of the Religious category, 2nd Asian Choir Game.

Naipaayan dagiti tallo a choral group iti sag-$12,000 wenno agarup P580,000 iti panangabakda.

Bannawag, Agosto 10, 2009.

Usaren ti nakayanakan a pagsasao tapno mapadur-as ti panagadal – Lapus

Impakaammo ni Sekretario Jesli Lapus a pagannurotan itan iti Departamento ti Edukasion ti pannakausar ti nakayanakan a pagsasao a kas kangrunaan a lengguahe iti panagisuro manipud iti pre-school agingga iti di nababbaba ngem maikatlo a grado.
Winaswas ti Dep-Ed Order No. 74, series of 2009, ti 35 anios a direktiba iti dua a lengguahe a panagisuro a naipaulog idi dekada 70 a nakaibilinan nga Ingles ken Filipino laeng dagiti lengguahe a pagisuro. Saan nga Ingles wenno Filipino ti umuna a lengguahe (L1) ti kaaduan a Filipino.

Kinuna ni Lapus a panggep daytoy naisangsangayan a pagannurotan a maam-ammo kas mother tongue-based multilingual education (MLE) ti mangpadur-as iti edukasion ken mangitandudo iti Edukasion para iti Amin wenno Education for All (EFA).

Inagapadna dagiti takuat kadagiti internasional ken lokal a panagsukisok, a kas nagbatayan itoy baro a pammilin ti DepEd:
• Nalaklaka a makapidut dagiti agad-adal kadagiti reading skills no usarenda ti umuna a lengguahe (L1) ngem no ti koma maikadua a lengguahe (L2) ti usarenda;
• Naparpartak a makaadal dagiti agad-adal (pupils) iti L2 kas iti Ingles no mangrugi dagitoy nga agsao, agbasa ken agsurat iti L1.
• Naparpartak a mapadur-as dagiti agad-adal ti kabaelanda iti panangawat (iti maisursuro), lengguahe ken akademia iti bukodda a lengguahe ngem iti maikadua a lengguahe.

Iti babaen ti baro a pammilin, maisuro ti Filipino ken Ingles kas agsabali a nga asignatura kadagiti nababa a grado, ken mausarto a pagisuro inton “nakasaganan” dagiti estudiante. Kayatna a sawen, inton agimetdan iti naan-anay a pannakatarus iti dua a maikadua a lengguahe (Filipino ken Ingles), kas ikeddeng ti DepEd. Agtalinaed a kangrunaan a pagisuro ti Ingles ken Filipino iti haiskul, ket agpaay ti bukod a pagsasao kas katulongan a pagisuro.

Linawlawagan ketdi ni Lapus a mayimplimentar laeng ti MLE iti agpang ti eskuela, dibision ken rehion apaman a maragpatda dagiti kondision. Mairaman ditoy ti pannakaisaad ti mausar nga ortograpia wenno sistema iti ispeling; ti pannakabukel ti grupo teknikal a mangbantay iti pannakayimplimentar ti programa; ti pannakapadur-as, pannakapartuat ken pannakaiwaras dagiti material mainaig iti kultura a nasurat iti bukod a lengguahe; pannakasanay iti MLE dagiti titser; ti pannakausar ti L1 iti panagarisit wenno panageksamen; ken naan-anay a pannakipartisipar ken suporta manipud iti LGU, nagannak ken komunidad iti babaen ti konsepto ti school-based management. Saknapen met ti baro a pammilin ti alternative learning systems ken dagiti eskuela madaris.

Nabayagen a kidkiddawen dagiti edukador a Filipino ken eksperto iti lengguahe ti panagbalbaliw iti pagannurotan iti lengguahe a maus-usar iti edukasion. Dinakamatda a ti panagsupadi dagiti lengguahe iti pagtaengan ken eskuelaan ti kangrunaan a makagapu iti panagrugnay ti agpang ti pannakaammo, nangato a porsiento dagiti drop-out, ken nababa a resulta ti pannakasursuro dagiti Filipino nga estudiante (pupils).

Dinakamat ni Dr. Ricardo Ma. Nolasco iti UP Department of Linguistics a dua iti tallo a Filipino, manipud iti 10 agingga iti 64 anios, ti di makaawat iti basbasaenda, kas maibatay iti surbey ti 2003 FLEMMS. Segun iti resulta ti national career assessment examination (NCAE) iti 2008-2009, ti panagawatda iti basbasaenda ken kabaelanda nga agsao dagiti estudiante iti 4th year high school ket adda iti 49.1 ken 43.0 kas panagsagannada kadagiti eskuela publika, idinto a 57.9 ken 52.1 kadagiti pribado a pagadalan.

Dinayaw ni Dip. Magtanggol T. Gunigundo I iti Maikadua a Distrito iti Valenzuela ni Lapus iti panangamirisna met laengen kadagiti takuat iti panagsukisok iti lengguahe ken saan a nangnamnama lattan kadagiti saosao. Kuna ti diputado a salakniban ti baro a pammilin ti karbengan dagiti Filipino nga ubbing a maadalan iti bukodda a lengguahe, bayat met ti panangbangon dagitoy iti natibker a pundasion iti pannakasursuro iti Ingles ken Filipino kas lengguahe iti nawadwada a komunikasion. Ginutigotna met dagiti padana a diputado a mangilatang dagitoy iti paset ti countryside development fund dagitoy para iti pannakasanay dagiti titser ken material iti panagisuro a pakausaran ti bukod a pagsasao.

Bannawag, Agosto 3, 2009. Basaen ti Ingles ken kompleto a bersionna iti http://pakarsoniasseng.blogspot.com/2009/07/use-mother-tongue-to-improve-learning.html

Adda metten “Home for the Aged” iti Ilocos Sur

Makapagbiagen a natalinaay dagiti nataengan iti Ilocos Sur nga awan mangaywan a pamiliada iti pannakalukat ti Provincial Home for the Aged iti abay ti Magsingal District Hospital itoy nga ili idi Hulio 8.

Makalaon iti 15 katao, sungbatan ti gobierno probinsial ti amin a kasapulan dagiti babbaket ken lallakay manipud iti pagtaengan, kawes, taraon, bitamina, agas ken mataraken dagitoy babaen dagiti nadutokan a nurses ken caregivers. No adda agsagubanit kadakuada, sidadaan met ti district hospital iti abay ti pasdek a mangakomodar kadakuada.

Segun iti mangimaton iti Home for the Aged a ni Francis Dacanay, addan lima a nangidamo a matartaraken ditoy idinto a sumarsaruno pay ti dadduma a maiserrek ditoy.
Karaman kadagiti naiserreken ditoy dagiti agassawa a Rufo Soberano, 85 ken Jovita Soberano, 75 (Pussuac, Sto. Domingo); Benedicto Guerrero, 72, ken Patricio Roldan, 85 agpada a baro (Nalasin, Sto. Domingo); ken Rolly Roque, 62 (Brgy. IV, Vigan City).
Kinuna met ni Gov. DV Savellano a sagut daytoy kadagiti lolo ken lola a saan a maas-asikaso gapu iti kaawan pamiliada wenno gapu iti kinakurapay.

Tapno maiserrek iti Home for the Aged, kasapulan laeng mga asitgan dagiti Municipal Social Welfare and Development Officer ti ili. Masapul met a maibilang dagitoy iti indigent wenno nakurapay a pamilia.

“No makitatayo a kasapulan nga idakdakkel ti pasdek, aramidentayo tapno adu ti maakomodartayo ken ad-adu met ti matulongantayo a nataengan,” impalgak pay ti gobernador. (Mancielito S. Tacadena/NBN Vigan)

Bannawag, Agosto 3, 2009.

Miting ti GMM: Agosto 9

Maangay ti regular a miting ti GUMIL Metro Manila, ti gunglo dagiti mannurat iti Kamanilaan ken kabangibangna a probinsia, inton Agosto 9, 2009, 10 AM iti pagtaengan da Leo ken Dr. Zita Fagaragan iti Block 24, Lot 97, Talaba Alley, Phase 3D, Kaunlaran Village, Caloocan City, kas impakaammo ni Engr. Ansel D. Cargo, presidente ti gunglo.

Mapagpapatangan iti nasao a miting dagiti nadumaduma nga aktibidad ken proyekto ti gunglo.

Para iti dadduma pay nga impormasion umawag iti telepono, 527-8121 loc 345, wenno agteks iti selpon 0918-745-8792. (MAC)

Bannawag, Hulio 3, 2009.

Piesta opisial, inlista ti Malakanyang

Impakaammo ti Malakanyang itay lawasna dagiti regular a piesta opisial, espesial nga aldaw nga awan serrek, ken espesial a piesta opisial iti 2010.
Regular a piesta opisial: Enero 1, Aldaw ti Baro a Tawen; Abril 1, Huebes Santo; Abril 2, Biernes Santo; Abril 9, Aldaw ti Kinamaingel; Mayo 1, Aldaw dagiti Mangmangged; Hunio 14, Aldaw ti Panagwaywayas; Agosto 30, Aldaw dagiti Nailian a Bannuar; Nobiembre 29, Aldaw ni Andres Bonifacio; Disiembre 25, Aldaw ti Paskua; ken, Disiembre 30, Aldaw ni Jose Rizal.

Espesial nga aldaw nga awan serrek: Agosto 23, Aldaw ni Ninoy Aquino; Nobiembre 1, Aldaw dagiti Amin Santo; Disiembre 24, nayon nga espesial nga aldaw nga awan serrek; ken, Disiembre 31, Maudi nga Aldaw ti Tawen.
Espesial a piesta opisial kadagiti amin a pagadalan ti Pebrero 22 (Edsa Revolution Anniversary).

Ti proklamasion a maideklara a piesta opisial ti Eid’l Fitr ken Eid’l Adha a paset ti kannawidan ti Islam a maramrambakan kas rehional a piesta opisial iti Autonomous Region in Muslim Mindanao ket maaramid apaman a maammuan ti petsa dagiti nadakamat a piesta opisial ti Islam, kas maibatay iti kalendario nga Islam.

Bannawag, Agosto 3, 2009.

Tan-ok Ti Kailokuan

By VIM NADERA

GODOFREDO REYES, The Pride of Ilocandia, Dr. Paul Zaparalla’s English translation of Eliseo Bragado Contillo’s Tan-ok ti Kailokuan, the biography of Dr. Godofredo S. Reyes, is supposed to be published soon.
However, Dr. Reyes could not wait for the said book about him, foreworded by Juan S.P. Hidalgo Jr., a former managing editor of Bannawag, and edited by Cles Rambaud, editor of Bannawag, the best-selling weekly Iloko magazine, where he used to contribute.
The Poet Laureate of Ilocandia-- who excelled in Bucanegan or the extemporaneous verbal joust in Iluko-- died from a “lingering illness” on July 5 at the age of 91.
A businessman, mayor, governor, congressman, educator, and founder/president/chairman of the board of St. Mary’s College in his hometown in Sta. Maria, Ilocos Sur-- Dr. Reyes practiced medicine in Ilocos Sur, Pangasinan, and Nueva Ecija after serving as the battalion surgeon of the 66th Infantry that fought in Northern Luzon during World War II.
During the wake, his 84-year old physician-wife who is first president of the University of Northern Philippines-- Dra. Dedicacion Agatep-Reyes-- vowed to continue her husband’s legacy in promoting “veteranism:” “In any manner, please feel free to tell me if there’s anything I can do to support your endeavors in serving our veterans well.”
Though wheelchair-bound, Dr. Reyes tried to attend the signing of the $787 billion US economic stimulus bill, including $198 million in benefits for Filipino World War II veterans like him.
He urged everyone to “wait for a little while longer.”
Who said that doctors are patient too?
To this day, after 60 years, we are still looking forward to witness the United States government removing the provision in the Rescission Act of 1946 which declared that “the services rendered by Filipino veterans under the American flag are not considered as active service in the U.S. Armed Forces.”
U.S. Ambassador Kristie Kenney, in her speech during the celebration last February, admitted that it was the right time to honor not only a great friendship: “But the men and women whose heroism allowed everybody as free people, able to choose our own destiny.” She promised to Dr. Reyes and the rest: “Teams will be sent to 15 different sites to process the claims of U.S. veterans in order to reach all the veterans in the country for free. If you are not well, don’t risk your life coming to us. We’ll find you and come to you. The U.S. Veterans Affairs Office has processed around 2,000 claims. We give out $8 million a month in the Philippines to World War II veterans, and the lump sum in the stimulus package is an additional benefit.”
Sad to say, Dr. Reyes would not be here anymore to see such place as Philippine Veterans Affairs Office Fast Track Center or the temporary processing centers in provinces as well as the time when PV AO will coordinate with the regional offices of the foreign affairs department and local government officials.
He was laid to rest two days ago.
But his name is as immortal as, say, Carlos Angeles, Manuel Arguilla, Gregorio Brillantes, Pedro Bucaneg, Carlos Bulosan, Isabelo de los Reyes, Leona Florentino, Francisco Sionil Jose, Salvador P. Lopez, Jose Ma. Sison, and even Ferdinand Marcos whom Dr. Reyes included in the roster of great Ilokano writers of GUMIL Filipinas-- Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas-- or the Ilokano Writers Association of the Philippines, which he presided for 13 years.
Last June 20, during the U.P. General Alumni Faculty Homecoming and Reunion, Dr. Reyes (AA’38; MD’43) was one of the recipients of the Lifetime Achievement Awards together with Prof. Araceli T.
Baviera (AA’38; LLB’54cl), Carolina Gozon-Jimenez (BSBA’59), Dr. Florence Macagba-Tadiar (AA’54; MD’59; MPH’77; MHA’83), Atty. Ismael A. Mathay, Jr. (AA’51; BSBA’52), Dr. Serafin D. Quiason (AB’52c;) Justice Emilio A. Gancayco (LLB’47), who delivered the acceptance speech, on their behalf.
In 1988, Dr. Reyes was given the Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas for Iluko poetry, alongside with National Artists Francisco Arcellana (Fiction in English), Wilfrido Ma. Guerrero (Drama in English), and Edith L. Tiempo (Poetry and Fiction in English). Other winners then were Liwayway A. Arceo (Filipino Fiction), Teo S. Baylen (Filipino Poetry), Genoveva Edroza-Matute (Filipino Fiction), Carmen Guerrero-Nakpil (Essay in English), Ramon L. Muzones (Hiligaynon Fiction), and Edilberto K. Tiempo (Fiction in English).
Now, it will be his translator’s turn, Dr. Zafaralla, to be recognized.
Again, the awarding ceremonies will coincide with the Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) Convention to be held on the last Saturday of next month, August 29, at 3 p.m., at the GSIS Museo ng Sining, GSIS Main Office, Financial Center, Reclamation Area in Pasay City.
Based on this year’s theme Literacy from Literature, the 35th UMPIL Convention will have the Pambansang Seminar sa Edukasyong batay sa Panitikan that will highlight in the morning at 8 its guest of honor in National Artist, former Dean Virgilio Almario, with other such expects on literature-based education and cultural literacy index as U.P. Open University’s Dr. Theresa de Villa who was the U.P. Integrated School’s former principal; De La Salle University and Far Eastern University’s Dr. Isagani Cruz who was a former Department of Education Undersecretary; and International Institute for Film and Arts Dennis Marasigan who was the Tanghalang Pilipino’s former artistic director.
Seminar fee is P1,000 inclusive of lunch, two snacks, copies of lectures, and certificate of participation. Commission on Higher Education chairperson Dr. Emmanuel Angeles helped us with a CHED Memorandum while we wait for a Department of Education Memo from Sec. Jesli Lapus. For details, please call us at # 922-1830 or email us at mb.malay@gmail.com or visit our website umpil.org.

MB, Lifestyle, July 19, 2009, p.e2.

Itandudotayo ti bukodtayo nga identidad—Sen. Angara

“Iti panagsaknap ti globalisasion a mamagbalin kadatayo amin iti lubong a maymaysa ti uritna a pakapukawantayo a babbabassit a pagilian, nasken nga itandudotayo ti bukodtayo nga identidad ket subliantayo ti bukodtayo a namaris a napalabas, iti tay-ak ti kultura ken pakasaritaantayo. Daytoy met ti pagpuonantayo a rumang-ay.”
Daytoy ti kinuna ni Sen. Edgardo J. Angara bayat ti pannakaiparang ti sumagmamano nga eksena ti sarsuela a “Baler sa Puso Ko” kadagiti agiwarwarnak iti pasken a naangay iti Intramuros, Manila itay Hulio 16.
Maiparangto ti “moderno a sarsuela” bayat ti panangrambak ti ili ti Baler iti probinsia ti Aurora iti maika-400 nga anibersario ti pannakapundarna a kas ili inton Agosto 12-15.
Kinuna pay ni Angara, tubo iti Baler, a gapu met laeng itoy gannuat ti opisinana iti pannakitinnulong ti National Commission for Culture and the Arts ken dadduma pay nga ahensia a “panagsubli iti kultural ken historikal a napalabas”, natakuatanda a namsek iti kinabaknang iti tay-ak ti kultura ti ilida a nakaigapuan ti pannakabuangay ti Artist Guild ken dua a choral group iti Baler.
Innayonna nga imbunga pay daytoy a gannuat ti pannakabangonto iti Baler ti umuna nga Academy of Arts iti nasao nga ili ken pannakabangon met laeng ditoy ti maysa nga Artist Village.
“Maysa laeng a pagarigan ti Baler,” panangilawlawag ni Angara. “Amin koma nga ili, iwayatna ti makuna a ‘cultural reawakening’. Ditay koma ipalubos a ti globalisasion, kasla buldoser a mangpalanas kadatayo amin. Itandudotayo ti bukodtayo nga identidad babaen ti namaris a kultura ken pakasaritaantayo a kas puli.”

Bannawag, Hulio 27, 2009.

Libro a Sukimat, mayalnag inton Hulio 16

Mayalnag inton Hulio 16 ti baro ken maikapat a libro ti Nakem Conferences, ti Sukimat: Researches on Ilokano and Amianan Studies.
Mayalnag ti nasao a libro iti Mariano Marcos State University, Laoag City.
Manamnama a dumar-ay iti nasao a pasken dagiti partisipante iti main-inaw a Mother Language Education Forum, dagiti opisial kadagiti pagadalan, lider-politikal kadagiti gobierno lokal, ken amin nga adda pannakainaigna iti pannakaitantudo ti kultura iti Kailokuan.
Inedit da Dr. Aurelio Solver Agcaoili ti Nakem Conferences International ken ti Unibersidad ti Hawai’i; Dr. Anabelle Castro Felipe ti Nakem Conferences Philippines ken Mariano Marcos State University College of Teacher Education; ken Dr. Alegria Tan Visaya, presidente ti Nakem Conferences Philippines, sekretaria ti Board of Regents ken propesora iti MMSU Graduate School, ti nasao a libro.
Addaan ti libro iti pakauna a balikas babaen ken ni Dr. Miriam Pascua, presidente ti Mariano Marcos State University ken maysa kadagiti mamagbaga iti Nakem Conferences. Inikkan met ni Aurelio Solver Agcaoili iti kritikal nga introduksion.
Daytoy ti umuna a publikasion a nagtinnulongan ti Nakem Conferences International ken ti Nakem Conferences Philippines.
Nakaawat ti Nakem iti grant manipud iti Commission on the Filipino Language ti Filipinas kas tulong iti pannakaimaldit daytoy.
Antolohia daytoy a buklen ti 12 a napili a salaysay a manipud kadagiti dua a komperensia ti Nakem, umuna iti Mariano Marcos State University, Batac City idi 2007 ken ti maikadua iti St. Mary’s University, Bayombong, Nueva Vizcaya idi 2008.
Mairaman ditoy a libro dagiti sukimat dagiti sumaganad: Stanley Anongos ti Benguet State University; Gloria Baguingan ti Nueva Vizcaya State University; Elizabeth Calinawagan ti Unibersidad ti Filipinas-Baguio; Eric Joyce DC Grande ti Unibersidad ti Filipinas-Los Baños, Anabel Castro Felipe ti MMSU-Laoag; Natividad Lorenzo ti MMSU-Laoag; Monica Supnet Macansantos, Universidad ti Filipinas-Los Baños; Annabelle Marcelo, researcher iti California; Antonio Tamayao ti Cagayan State University; Bonifacio Ramos ti St. Mary’s University; Jane Rodriguez-Tatel ti Unibersidad ti Filipinas-Diliman; Elena Toquero ti Isabela State University; Ernesto Toquero ti ISU; ken Alegria Tan Visaya ti MMSU.
Aggatad ti Philippine edition daytoy a libro iti P300. Saan a mairaman ditoy ti presio ti koreo. Mailako kadagiti bookstore iti Kailokuan ken Manila. Kauman ni Dr. Visaya iti MMSU wenno dagiti opisial ti Nakem Philippines para iti kopia. Wenno ag-email iti nakem2009@yahoo.com.

Bannawag, Hulio 13, 2009.

Onofre G. Lagmay, 72

Pimmusay ni Lt. Col. Onofre Gundran Lagmay (ret.) ti Philippine Air Force ken mannurat iti BANNAWAG idi Mayo 26, 2009 iti tawenna a 72 gapu iti atake iti puso.
Inulilana ti kaingungotna, ni dati a Nida Estolonio ti Bulan, Sorsogon, dagiti annakda a da Carina Jennifer Lagmay-Mendoza, Nelsa Lea Lagmay-Dabu, Omar Lucky E. Lagmay, Delailah E. Lagmay, Onofre E. Lagmay Jr., ken Bill Clinton E. Lagmay; ken dagiti mamanugang ken appokoda.

Naipablaak ti sabali a bersionna iti Bannawag, Hulio 13, 2009.

GUMIL Oahu, agpabuya inton Agosto 8

Angayen ti GUMIL Oahu, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Oahu iti maysa a pabuya iti Radford High School Cafeteria, 4361 Salt Lake Blvd., Honolulu, Hawaii inton Agosto 8, 2009.
Maawagan daytoy iti “Rabii ti Kultura Ilokana”, maipabuya ditoy dagiti nagkauna a sala, bukanegan, kinnantaran, suelto, drama, ken sarsuela.
Daytoy met ti umuna a gundaway a mangiparang ti GUMIL Oahu iti sarsuela. Maipanggep daytoy iti pannakarekrut dagiti Ilokano nga agtrabaho kadagiti plantasion ti unas ken pinia iti Hawaii idi 1936.
Yaw-awis ti GUMIL Oahu ti idadar-ay iti nasao a pabuya dagiti amin a mangipatpateg iti kultura ken literatura ni Ilokano. Adda $15 a donasion a mausarto met laeng kadagiti proyekto ti GO iti pannakaparang-ay ken pannakasaluad ti kultura ken literatura ni Saluyot. (Sandy Lasquero)

Bannawag, Hulio 13, 2009.

‘Manila’ is opening film of 2009 Cinemalaya film Festival

“Manila” directed by prize-winning directors Adolf B. Alix Jr. and Raya Martin, will open the 2009 Cinemalaya Independent Film Festival and Competition on July 17, 7:30 p.m. at the Cultural Center of the Philippines Tanghalang Nicanor Abelardo (Main Theater).

This will be the film’s Philippine premiere after it’s successful screenings in the 62nd Festival de Cannes and the 31st Moscow International Film Festival. Piolo Pascual co-produced and stars in this film which pays tribute to great Filipino directors Lino Brocka and Ishmael Bernal.

The film features Pascual in two different roles. In the first episode, he plays William, a drug addict, who tries to reconnect his ties with people close to him – a fair-weathered girlfriend, an unforgiving mother who has a secret past, and a comatosed matron lover he wants nothing to do with. Slowly, as night falls, he learns that there is no one left to trust, not evenb his own self, in the second part, he essays the role of Philip who works as a bodyguard for the mayor’s son. He thinks his boss considers him family but after a shooting incident discovers his real worth to his boss. As he struggles to hide, he is slowly being consumed by the claws of darkness lurking in the city. In between the two episodes, Lav Diaz shoots a romantic film.

“Manila” boasts of a powerful cast— a mix of some of the country’s best actors including Rosanna Roces, Jay Manalo, Alessandra de Rossi, Baron Geisler, Iza Calzado, Angelica Panganiban, Jiro Manio, William Martinez, Anita Linda, Marissa Delgado, Menggie Cobarrubias, John Lapus, Katherine Luna, Aleck Bovick and Jon Avila. The film’s screenplay was written by Ramon Sarmiento and Alix, who opened last year’s Cinemalaya with “Adela”. Alix’s first film, “Donsol”, and “Kadin” were both past Cinemalaya finalists. Raya Martin, whose other film “Independencia” was also screened in this year’s Cannes Film Festival, is also honored as one of the 13 Artists of the Cultural Center of the Philippines (CCP).

The Cinemalaya Independent Film Festival and Competition, now on its fifth year and billed Cinemalaya Cinco, will unveil 20 new digital films that will compete from July 17-26 at the CCP. Competing in the full “24K” by Ana Agabon, “Ang Panggagahasa kay Fe” by Alvin B. Yapan; “Astig” by GB Sampedro; “Colorum” by Jon Steffan Ballesteros; “Dinig Sana Kita” by Mike E. Sandejas; “Engkwentro” by Pepe Diokno; “Last Supper No. 3” by Veronica Velasco and Jinky Laurel; “Mangatyanan” by Jerrold Tarog; “Nerseri” by Vic Acedillo, Jr. and “Sanglaan” by Milo Sogueco. Competing in the short film category are: “Behind Closed Doors” by Mark Philipp Espina, “Blogog” by Rommel “Milo” Tolentino, “Bonsai” by Alfonso “Borgy” K. Torre III, “Hulagpos” by Maita Lirra Lupac, “Latus” by John Paul S. Seniel, “Musa” by Dexter B. Cayanes, “Si Bok at ang Trumpo” by Hubert Tibi, “Tatang” by Jean Paolo “Nico” Hernandez, “Ugat sa Lupa” by Ariel Reyes and “Wat Floor Ma’am” by Mike Sandejas and Robert Sena.—O

Tempo, July 8, page 11.

BUWAN NG WIKANG PAMBANSA 2009

Paksang Diwa:

“Wikang Filipino: Mula Baler Hanggang Buong Pilipinas”

Mga Gawain/Aktibidad

Gawad Surian sa Sanaysay 2009

Ang Gawad Surian sa Sanaysay 2009 ay timpalak sa pormal na pagsulat ng Sanaysay sa Wikang Filipino na magkatuwang na itinataguyod ng Komisyon sa Wikang Filipino na kaalinsabay na ginaganap sa pagdiriwang ng Buwan ng Wikang Pambansa.

Layunin:
Maitaas ang antas ng paggamit ng wikang Filipino sa pagsulat;
Komprehensibong mailahad ang tema

Tuntunin:

1. Bukas ang timpalak sa lahat, maliban sa mga kawani ng KWF.

2. Orihinal ang lahok, hindi salin sa ibang wika at hindi pa nalalathala.

3. Kakanselahin ng KWF ang ipinagwaging lahok sa timpalak at hindi na muling makasasali pa sa alinmang timpalak ng KWF ang sinumang nahuli at napatunayang nagkasala ng pangongopya.

4. Ang manalo sa unang gantimpala nang nakaraang taon 2006 hanggang 2008 ay hindi maaaring sumali.

5. Ang paksa ng Timpalak ay “Wikang Filipino-Binhing sa Baler Nag-ugat, sa Buong Bansa’y Lumaganap”.

6. Ang lahok ay apat (4) na kopyang makinilyado o kompyuterisado (Font 12 – Garamond), doble ang espasyo sa 8 ½ x 11 na bond paper na may palugit na dalawang (2) pulgada sa kaliwa, at isa (1) sa kanan, itaas at ibaba.

7. Isang (1) lahok lamang ang maaaring isumite na walang pagkakakilanlan kahit sagisag-panulat. May hiwalay na pormularyo sa paglahok na makukuha sa tanggapan ng KWF o sa website nito na www.kwf.gov.ph. Maglakip ng hiwalay na resume at isang (1) 2×2 colored picture at ipaloob sa saradong brown envelop kalakip ang lahok.

8. Ang lahok ay madadala ng personal. Kung sa koreo o courier ipapadala, kailangang may tatak ito ng petsa sa o bago ang deadline sa Agosto 3, 2009 ganap na ika-5:00 ng hapon.
Ang gantimpala ay salapi at plake sa una hanggang ikatlo salapi at sertipiko sa karangalang banggit.
Unang gantimpala P20,000.00
Ikalawang gantimpala P15,000.00
Ikatlong gantimpala P10,000.00
Tatlong (3) karangalang-banggit P 5,000.00 (bawat isa)

9. Lahat ng sasali ay tatanggap ng Katibayan ng Paglahok.

10. Ang pasya ng inampalan ay pinal at di maipaghahabol. Lahat ng mga lahok ay pag-aari ng KWF at angkin ng tanggapan ang karapatang mailathala ang mga ito na walang tatanggaping royalty ang may-akda.

11. Mangyaring isumite ang lahok sa:
SANGAY NG IMPORMASYON
Komisyon sa Wikang Filipino
Watson Bldg., 1610 J.P. Laurel Street
Malacañang Palace Complex
San Miguel, Maynila
Tel. Blg. 736-38-32

GSR,* teddek Literatura Ilokana, iti kappia ti Dios Apo, inka aginana

Ket iti ipapanaw ni Dr. Reyes, pagtamdan nga ama,
Palubosandak mangidaton sumagmamano a linia;
Iti Manangngaasi, Naparabur nga Ama a Nailangitan,
Para iti malalaki a Mannaniw Laureado ti Kailokuan:

O Apo a Dios, iti isasangbay ni anakmo a Godo,
Awatem kadi ‘diay dua nga imana tapno di masdo,
Umay Kenka Ama a Mannakabalin aginana,
Sika nga adda’t langit, ubbog adu a liwliwa.

Ania man dagiti nakitam nga inna nagkurangan,
Apomi a Dios yetnagmo koma ti pammakawan;
Iturongmo, Apo, ti inna pagtugawan dita langit,
Tapno awantot’ sumangpet kenkuana a saniit.

Alaem dita pagariam, O Amami a Manangngaasi,
Ni adipenmo a Godo, pagtangtangsit Ilokano a puli,
Itedmo kenkuana napardas a pammendision,
Ket itedmon, Ama, iti anakmo nabang-ar a parbangon.

Kas politiko, mangisursuro, mannurat ken mangngagas,
Imbukbokna amin a talugading nga awan labas,
Adut’ tinultulonganna a kakabsat ken kakailian
Tapno iti kalgaw wenno nepnep dida mayaw-awan.

Idi isu ti nangrienda iti gunglo dagiti Ilokano a mannurat
Awan nagari idi a kinnusilap, pinnateltel ken tinnagbat,
Nakitada iti takder ni Doktor Godo, kadagiti bukodna a mata
Nga adda dakdakkel nga arakupen a sirmata ken parmata.

Kas maysa a geriliero inna met impasimudaag
Ti ayatna iti ili ken kakailianna ket ngarud di naguldag;
Tinulonganna pay dagiti addaan di masantiguar a sakit,
Ta dina kayat nga isuda di agpatingga a masapsaplit.

Iti ili a nakayanakanna ken iti bukodna a pamilia
Imparangarangna ti kalidad karakter ken kinataona,
Tawid dayta a sigurado a pagdidinnamagan
Dagiti adu a kaputotan ti Rehion a Kailokuan.

Adunto dagiti maisurat maipanggep iti daytoy nga ama,
Isu a nangibati kadagiti nasasantak, nalangto a parmata;
Adunto dagiti lagip a mauk-ukarkar iti agpatnag, agmalem,
Ket ni Doktor Godo, sibibiag latta iti labes ti tanem.

Ket ita, Ama, Sika a Kangangatuan a Mangngagas,
Kadakami nga inulilana dayta Imam Inka koma idapnas,
Tapno kad’ metten saibbek barukongmin agtukeng,
Dios Apo, iti dawatko koma Saanka nga agaleng-aleng.

Dayta Imam, Apo, iti kapisi ti pusona Inka ikallabay,
Ket punasem kadin ‘diay di masneban nga anek-ek ken liday,
Iturongmo kadi dagiti matana iti langit, iti Pagariam,
Tapno nungkanto, kalpasan ti sipnget, di mayaw-awan.

Apo, taklin dagiti amin nga addan nadagsen a sennaay,
Apirasem kadi ‘diay pusoda ket isanengmo ni linglingay;
Ipariknam a daras kadakuada a dita langit agin-inana,
Ni Godo nga anakmo, baton-rimat ti Literatura Ilokana.

HONOR BLANCO CABIE
--Pinili, Ilocos Norte

*Dr. Godofredo S. Reyes, Presidente, GUMIL Filipinas, 1976-1989

“Malaglagipdakanto, Doktor!”

Nalatak kadagiti readers ti Bannawag gapu iti daydi kolumna a “Ti Salun-atyo”. Ngem nalabit adu pay ti ditay ammo maipanggep itoy maay-ayat a doktor…

Ni ELISEO B. CONTILLO

"MALAGLAGIPDAKANTO, Doktor!"
Daytoy ti sangkakuna dagiti gagayyem, kakailian, kaprobinsiaan, ken isu amin a nakalangenlangen ni Dr. Godofredo S. Reyes (1918-2009) idi maiwaragawag a pimmusayen ti pagtamdan a doktor, mannurat ken mannaniw, ken politiko itay Hulio 5.
Higante iti amin a tay-ak a binaddekanna, isu ti Laureado a mannaniw iti Kailokuan, national vice president ti Veterans Federation of the Philippines (VFP) para iti Rehion Uno, ken Chairman of the Board ken Presidente ti St. Mary's College agingga iti ipupusayna.
Maaw-awagan a kas Grand Old Man iti tay-ak ti politika, maysa ni Dr. Reyes kadagiti manmano a politiko a pulos a di namansaan ti naganna bayat ti panagtakemna iti gobierno kadagiti nadumaduma a nangangato nga akem.
Nagadal iti Medisina iti University of the Philippines (UP) a nangileppasanna pay iti Advance ROTC. Nagturpos idi 1943 ken maika-6 iti board exams iti dayta met laeng a tawen (naggiddan a nageksamen dagiti naggraduar iti 1942 ken 1943).
Akuen idi ni Dr. Reyes nga “ordinary” ti laingna. Makais-isem idi a nangibaga nga awan ti kaimudinganna iti kinalaing ti kaingungotna, ni Dr. Dedicacion Agatep-Reyes (“Masirib idinto a siak ket ordinary. Iti high school, isu ti valedictorian. Siak, seventy-seven ti average-ko.”) Ngem adda ketdi ken ni Dr. Reyes ti determinasion a mangtun-oy iti ania man a panggepna a gun-oden— kas iti panagbalinna a Doktor iti Medisina.
Kas nakunan, idi agturpos iti haiskul, 77 porsiento ti general average-na. Adda ngarud idi panagduaduana no palugodan dagiti dadakkelna iti arapaapna nga agkolehio. Napadayawan a “Painter of the Year” ngem di makaanay dayta a nangpunas iti sakit ti nakemna. Maysa pay, kasano nga ilawlawagna dayta kadagiti dadakkelna?
Dua idi a kurso ti agay-ay-ayam iti panunot ni Pedong (birngas ni Dr. Reyes) nga alaenna iti kolehio: Umuna, ti Fine Arts. Ta saan kadi a ti panagpinta ti nariinganna a pagduyosan?
Maikadua, ti medisina. Iti masansan a panangisursurot ti amana idi kenkuana kadagiti away ti Santa Maria, Ilocos Sur nga ilida no kasta nga ibanag daytoy ti akemna a sanidad ti ili, naimula iti panunotna dagiti nakitana a langa dagiti marigrigat a kakailianna a masakit. Kaaduan kadagitoy ti saan a makapagpaagas gapu iti kinarigat ti biag. Agpampannurayda lattan kadagiti erbolario. Adu kadagiti masaksakit ti natay a di man laeng naasikaso ti mangngagas no naipaayan koma laeng iti umno nga atension, naispalda koma ken ni patay.
Iti dayta a panagturposna iti haiskul a panangawat met laeng dagiti dadakkelna iti nabaelanna a grado, dinamag ti amana no ania ti kayatna nga adalen iti kolehio.
“Fine Arts koma, Tatang,” inturtured a kinuna ni Pedong.
“Fine Arts? Mapakannakanto ngarud dayta?” immulagat ti amana. “Daytay laengen nalaka nga ileppas a kurso ti alaem, daytay daras a maisapulmo,” innayon ti amana a kasla ammona lattan ti kalidad ti utek ni Pedong. “Agadalka iti Cosmetology. No saan, ‘tay panagaramid iti sabon.”
Cosmetology? Panagaramid iti sabon? Iti kaano man, nupay napintas ken nadayaw met a trabaho dagitoy, saan a dagitoy ti paginteresan ni Pedong.
“No mabalin, agdoktorak koma la ngaruden, Tatang,” inturtured manen ni Pedong nga imbaga idi agangay.
Ad-adda manen ti kigtot ti amana. Ngem kinunana, “Napanglawtayo, Barok. Dimi siguro kabaelan ken nanangmo dayta.”
Nadlaw siguro ti amana ti pannakauppapayna ta kinunana met laeng idi agangay, “No desididoka iti arapaapmo, mapanka man ngarud ken ni ulitegmo a Femio. Ibagam kenkuana ti panggepmo.”
Doktor iti Medisina ‘toy ulitegna, ni Dr. Eufemio Domingo. Kasinsin ti amana. Nalatak a mangngagas iti probinsia (Ilocos Sur) ken maysa kadagiti maibilang a kangrunaan a patanor ti Santa Maria. Timmanor met laeng dagiti annakna a mabigbig nga opisial ti turay.
“Imbaonnak ni tatang, Uliteg,” panangirugi ni Pedong iti rantana ken ni Dr. Domingo idi makadanon iti klinika daytoy. “Idolonakayo ni tatang ta nakalpaskayo iti Medisina. Kayatko koma met ti agbalin a doktor a kas kadakayo ket kunana a mabalin a mabalakadandak. Idiay koma Unibersidad ti Santo Tomas ti pagenrolak.”
Nabayag a miningmingan ti nataengan a mangngagas ti agkabannuag a kaanakanna. Kasla kayatna a rukoden ti kinapudno ti insawang daytoy.
Ken ni Pedong, burburtia ti panagulimek ti ulitegna.
“Mano, aya, ti gradom iti haiskul, Pedong?”
Nakapsut ti timek ti doktor ngem kasla nakatibtibong a dulluog iti panagdengngeg ni Pedong.
“Seventy-seven, Uliteg…”
“Ania?” nagmulagat pay ti doktor. “Barok, uray ibusen ni Manong Dines (ti ama ni Dr. Reyes) ti sanikuana, saankanto a makapagdoktor! Dagiti laeng adda gradona nga otsenta agpangato ti awatenda idiay Unibersidad ti Santo Tomas!”

APAGRUGINA pay laeng nga agagas iti ilina a Sta. Maria, I.S. idi 1943 idi maawagan iti serbisio kas 1st Lieutenant ken kameng ti Medical Corps ken Battalion Surgeon ti 1st Bn., 66th Infantry, USAFIP, NL. Adu a biag ti naispalna iti gubatan ken nairaman iti grupo ti nangsunson ken ni Hen. Yamashita agingga iti isusuko daytoy iti Loo Valley. Kalpasan ti WWII, nagsubli iti ilina tapno luktanna ti Klinika Reyes. Nanglukat pay iti sanga ti Klinika Reyes kalpasanna iti Cuyapo, Nueva Ecija; ken iti Rosales ken Urdaneta, Pangasinan.
Nalatak a siruhano ken espesialista iti mata idi panawenna, maysa a nakabigbigan ni Dr. Reyes ti panangibukbokna iti panawenna a kas doktor iti away. Ad-adda a nalaka wenno saanna a singiren dagiti marigrigat a pasientena. Iti kinalaingna nga agoperar, naawat a kas Fellow iti Philippine College of Surgeons (FPCS), gimong dagiti doktor a nalaing nga agoperar iti pagilian, idi 1950 sa kas Regent ti FPCS idi 1959-61. Iti laingna nga agoperar iti mata, naawat pay a Fellow iti Philippine Academy of Opthalmology and Otolaryngology (FPAOO). Idi 1984, nagbalin a Fellow iti International College of Surgeons (FICS).
Napadayawan babaen ti Philippine Medical Association (PMA) a kas Physician of the Year iti PMA Annual Convention idi 1964.
Maysa kadagiti nakalalagip a padas ni Dr. Reyes iti Cuyapo (Nueva Ecija) ti kaso ti pasiente a di kinabaelan ti Tarlac General Hospital kadagidi a panawen (nasapa a 1950s).
Iti dayta nga aldaw a kaadda ni Dr. Reyes iti klinikana a mangas-asikaso kadagiti pasientena, adda simmangpet nga agassawa. Gapu ta adu dagiti nakauna a pasiente, kinasaritana dagitoy nga agurayda bassit. Ngem pasaray ketdi taliawen ti doktor ti sangsangpet ta madlawna a pasaray sarapaen daytoy ti tianna. As-asibayen ti asawana. Ammona, agkakapsut ti babai ta nalusiaw ken kasla kamkamatenna ti angesna.
Apaman a nakapanaw ti maudi a pasientena, inasitganen ni Dr. Reyes dagiti agassawa.
“Immayak, Doktor, ta pinagawiddak metten iti Tarlac General Hospital. Awan kanon ti namnamak pay nga umimbag ket idi la kanon balaymi nga urayek ti ipapatayko,” nakapsut ti timek ti babai.
“Adda nakaibaga kadakami, Doktor, nga agop-operarkayo isu nga immaykami,” binagi ti lalaki.
Kas naammuanna, naggapu pay dagiti agassawa iti Gerona, Tarlac. Adayo dayta iti Cuyapo. Dinamag ti doktor kadagiti agassawa no ania ti imbaga dagiti immuna a doktor a nagpakitaanda a sakit ti babai. Inammona pay no kasanon ti kabayag ti kaadda ti an-annayen ti babai.
Kas nabayagen nga agop-operar, ken kalpasan ti panangeksamen ni Dr. Reyes iti babai ken panangammona kadagiti impormasion a kasapulanna, addan pamalpalatpatanna nga adda ovarian cyst ti babai. Masapul nga operarenna daytoy. Isuna laeng ta adda kabuyogna a pannakigasanggasat. Parikutna laeng no kayat dagiti agassawa ti makigasanggasat.
Kinasaritana dagiti agassawa.
“No kayatmo, operarenka. Ngem makigasanggasattayo ta 50-50 ti gundawaymo no mabutianka. Nariknak, dakkelen ti tumormo ket di pay masinunuo no nagtinnagen daytoy a kanser wenno saan.”
Nabayag a di nakatimek dagiti agassawa. Ammo ti doktor, inam-amirisda la ketdi dagiti imbagana.
“No adda kaasi ni Apo Dios ket maikkatko ti tumormo, mabalin a makalasatka,” kinuna manen ti doktor. “Ipakpakaunak laeng a delikado ti operasion gapu iti kasasaad ken kinakapsutmo…”
“Wen, Doktor, no isu laeng ti remedio, agpaoperarak laengen,” intung-ed ti babai. “Makigasanggasatak laengen ngem ti matayakto met laeng. Sapay koma ta silpuan pay ni Apo Dios ti biagko…”
Kalpasan a maisaganana ti amin ken iti panangulitna iti eksamen iti pasiente, inkeddengna a rugian laeng iti bassit a butiak iti tian daytoy. Kayatna a riknaen nga umuna iti uneg. Nagmanteka iti uneg ti tian ti babai, kas nadlawna a dagus. Ket inan-anusanna nga inikkat ti naurnong a likido. Inlawlawana pay ti iwa kalpasanna.
Ngem adda puot ti pasiente ket ammo ni Dr. Reyes a marikna daytoy ti saem iti pannakabutiakna. Local anaesthesia ti inusarna. Agamak a mangaramat iti general anaesthesia ta amangan no marigatanton nga agsubli ti puot ti pasiente.
Imbilinna iti nars a maisagana ti mainayon nga anaesthesia. Idi sumamay ti bibineg, intuloynan ti operasion. Ket idi maibuangna a naan-anay ti tian ti babai, kasla dina patien ti nakitana. Sangaplanggana ti kadakkel ti tumor!
Kalpasan ti panangyawid ti lalaki iti asawana, nalipatanen ni Dr. Reyes ti napasamak. Dina pay ketdin ninamnama nga agsubli pay ti pasiente kenkuana. Ngem iti maysa nga aldaw, naklaat laengen idi mapasungadanna a magmagnan ti babai nga agturong iti klinikana. Nakasalsalun-at ken saan payen a kinuyog ti asawana.
“Agyamanak unay kenka, Doktor,” impasungad ti babai. “No di gapu kadakayo, nalabit nabayag koma a natayakon.”
Saan a nakatimek ni Dr. Reyes aglalo idi ibaga ti babai a nagsubli daytoy iti Tarlac General Hospital. Nagbuteng kano dagiti dati a dodoktorna idi makitada. Impagarupda kano a nabayagen a natay gapu iti sakitna. Ket dita nga impadamagna nga adda maysa a Dr. Godofredo S. Reyes, maysa a doktor iti away, a nangpaimbag kenkuana.

IDI 1966-69, dinutokan ni Presidente Marcos a kameng ti Medical Board of Examiners. Nagpaay kalpasanna a chairman ti Medical Board idi 1969-1971. Ni Dr. Reyes ti kaunaan a nabutosan a mangibagi iti Northwestern Luzon iti Philippine Medical Association. Nagpresidente pay iti Northwestern Luzon iti Philippine College of Surgeons ken iti Philippine Hospital Association, Ilocos Sur Chapter.
Kas politiko, immuna a nabutosan a mayor iti ilina idi 1947-51 sa nabutosan manen idi 1955. Idi 1957, nabutosan a diputado iti maika-2 a Distrito ti Ilocos Sur. Mairaman kadagiti kangrunaan a gapuananna a kas diputado ti pannakabangon ti Southern Ilocos Sur District Hospital iti Tagudin ken ti Medical Act of 1959 a nalatak ita iti awagna a Medicare Law. Wen, ni Dr. Reyes ti “Ama ti Medicare”.
Idi 1960-63, nagkaykaysaan dagiti kaprobinsiaanna nga impatugaw a gobernador ti Ilocos Sur. Nabutosan manen kalpasanna a bise gobernador idi 1980-86. Kas kameng ti 1972 Constitutional Convention, impirmana ti darana iti napanday a Konstitusion ti Filipinas kas simbolo ti panangipategna iti pagilian.
Maibilang a teddek ti Literatura Ilokana, malaglagipto ni Dr. Reyes gapu iti laingna nga agdaniw, iti panangidaulona iti GUMIL Filipinas iti 13 a tawen, ken iti panangtagibida ken ni Dr. Dedicacion Reyes a kaingungotna kadagiti mannurat nga Ilokano iti pagilian ken iti ganggannaet. Kas bukanegista, kinabalbalubalna iti bukanegan da Leon Pichay ken Manuel Gaerlan a padana a nalaing a dumadaniw.
Kinapudnona, ti kinalaingna a dumaniw ti kangrunaan a pangaw-awisna idi no kasta a panawen ti kampania. Adtoy ti sumagmamano a paset ti interbiu kenkuana idi ti Yloco Journal (2000):
Ket idi agkamkampaniakayo kadagiti elektibo a posision, Doktor, agdandaniwkayo met?
Wen, a. Saanka nga agdisdiskurson, Doktor, agdaniwkayo laengen, kunada met. Even in the remote areas.
Ammo met idi (ni Doktora) nga agdandaniwkayo? (Balasang pay idi ni Doktora Cion ken agad-adal pay laeng iti Medisina.)
Ammonan ngem saanna pay a nangngeg. Nadamdamagna kano laeng.
Kaano ti ammoyo a damo a pannakangngegna iti panagdaniwyo?
After we got married. Ta sumursurot met idin iti coronation.
Ket ania met ti kunana?
Masdaaw met, a. Kunada, dinandaniwannaka ngata ni Doktor idi agar-arem. Kunana met, diak pay pulos nangngeg idi.
Kasano a nagam-ammokayo ken Doktora (a kaingungotyo), Doktor?
Taga-Santa Maria (Ilocos Sur) met laeng. Agkitkitakamin idi ubbingkami pay laeng. Ngem nataytayag ngem siak. So, awan turedko idi a makisarita kenkuana agingga iti nagbalinak a doktor. Nasapa isuna a nagmaestra, she was only fifteen. Graduate idi iti (Philippine) Normal School. Salutatorian. (Adda idin ni Maestra Cion iti maikatlo a tawenna iti Medisina iti Unibersidad ti Santo Tomas idi agkasarda ken Dr. Reyes idi 1951; nagturpos a Magna Cum Laude, ken nagun-odna ti Maikatlo a Puesto iti Medical Board Examination idi 1953.)

NANGRUGI ni Dr. Reyes a nagsurat iti BANNAWAG idi sakbay ti Gubat. Naglatak ti kolumna iti Bannawag a “Ti Salun-atyo” nga inrugina idi dekada 60s ken nagpaut agingga iti 70s sa naisubli idi dekada 90s. Nagsursurat pay iti Philippine Journal of Surgery kadagiti scientific articles. Adun a libro ti naipablaakna ken timmulonganna a kas co-editor ket mairaman ditoy ti Angalo ken Aran ken ti Jasmine Blossoms a nakatiponan dagiti daniwna iti Ingles. Idi 1995-1999, inesponsoranna ti pasalip iti avant garde poetry manipud iti pensionna a kas beterano. Nailibro dagiti nangabak a daniw. Kasta met nga inlibrona met laeng ti Ti Salun-atyo a nakatiponan dagiti kolumna iti BANNAWAG kas nalaka a pagreperensiaan.
Mairaman kadagiti adu a pammadayaw a naited kenkuana ti Most Outstanding Congressman iti 4th Congress, Dr. Jose P. Rizal Award kas pammigbig iti pananginspirarna kadagiti mangngagas nga agbalin a doktor iti away, Pedro Bucaneg Award, ti kangatuan a pammadayaw ti GF; iti Balagtas Bicentennial celebration, maysa kadagiti 10 a mannurat iti Filipinas a pinadayawan ti Writers Union of the Philippines; naipaay pay kenkuana ti Tawid Awards manipud iti Tawid Foundation, ken ti Gawad Balagtas manipud iti UMPIL.
Kas edukador, co-founder iti St. Mary's Junior College iti ilina idi 1948 a nagpaayanna a Presidente ken Chairman of the Board agingga iti ipupusayna. Kas bankero, nakipagpundar ken nagpaay a presidente ti Rural Bank of Sta. Maria ken iti Rural Bank of Candon. Nagkameng pay iti hunta direktiba ti Philippine Veterans Bank, Philippine Virginia Tobacco Administration (PVTA), ken iti Manila Hotel.
Kas bise presidente ti VFP, uray idi kalpasan a maatake sumagmamanon a tawen ti napalabas, impangrunana a tinaming ti pakaseknan dagiti padana a beterano agraman dagiti balo ken ul-ulila dagitoy. Maysa pay a nangibagi iti VFP iti World Convention of Veterans iti Paris, France.
Kas pintor, nayeksibiten dagiti gapuananna maipanggep kadagiti napintas a buya ti ilina iti MMSU iti Batac.
Kameng iti Knights of Columbus, nagpaay a kas Grand Knight iti nasao a gunglo. Idi 1960, naipaay kenkuana ti Papal Award, ti Knight of St. Sylvester.
Sumagmamano nga aldaw sakbay ti ipupusayna, impaayan ti UP Alumni Assn. iti Lifetime Achievement Award kas pammigbig iti gapuananna a kas mabigbig a doktor iti away.
Inulila ni Dr. Reyes ti kaingungotna, ni Doktora Cion, ken dagiti annakda, da Gerard Moises ken Ana Marie ken dagiti kakabsatna, da Engr. Peregrino Reyes (pimmusayen), Atty. Pascual Reyes (pimmusayen), Dr. Ponciano Reyes (pimmusayen), Cresencia Reyes-Foronda, Dr. Rebecca Reyes-Ulep, ken Estrella Reyes-Quibilan.
Maitabon ti bangkay ni Dr. Reyes iti Sementerio ti Sta. Maria itoy a Hulio 18, 2009.–O
(Naadaw ti dadduma a paset daytoy a salaysay iti libro ti autor, ti Godofredo S. Reyes, M.D.: Tan-ok ti Kailokuan a rimmuar idi 2002. –Editor.)

Bannawag, Hulio 20, 2009, pp.14-15.

Dios ti Kumuyog, Apo Pedong!

IDI kalman (Hulio 5, 2009), nakaawatkami iti text da Appo Paul Blanco Zafaralla ken Honor Blanco Cabie.
Awanen ni Dr. Reyes. Pls pass it on.
Dayta ti linaon ti text.
Nangitanamitimkami iti kararag.
* * *
Itoy Hulio 12, 2009, maangay ti miting ti GUMIL Filipinas idiay Balay ti GUMIL iti Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur.
Kadagiti Gumiliano ken Gumiliana, ammodan ti estoria daytoy a Balay ti GUMIL.
A maysa laeng daytoy kadagiti bunga ti nabalitokan a panagpuspuso da Apo Godofredo Reyes, ti Laureado a Mannaniw ti Ilokandia, ken Doktora Dedicacion Agatep-Reyes.
Karit daytoy iti tunggal Gumiliano ken Gumiliana.
A sapay koma ta agbalin met laeng ti Balay ti GUMIL a maysa kadagiti batonlagip daytoy a nabalitokan a panagpuspuso.
* * *
Agsublitayo iti Hulio 12 a miting.
Apagisu koma pay a panagkortesia kada Apo Pedong daytoy.
Ngem napan metten.
Agtuloy latta ketdi ti grupo.
Ngem sabalinton a ritual ti maangay.
* * *
No dikam agerrado, namitlo laeng a naasitganmi ni Apo Pedong.
Umuna idi 2002 a pannakaangay ti maikadua nga aldaw ti kombension iti Abril.
Maikadua, idi nayalnag ti Rimat idi Enero 2003 idiay UNP, Vigan. Dimmaniw pay ketdi a nupay agbeddalen ti panagibalikasna, nakatibtibong latta ti timekna.
Maikatlo, iti kombension met laeng ti GF idi Abril 2005.
Iti ababa a pannao, dinakami am-ammo ni Apo Pedong.
Ngem isuna kadakami, daytay nakarimrimat a baggak a sursurotenmi iti tay-ak ti Literatura.
* * *
Iti balikas daydi Apo Art “Malutluto Maib-ibus” Padua— a kadagitoy a gundaway, katungtungtongnan iti Sidong ti Namarsua, ni Apo Godofredo ti Gumiliano iti amin a panawen.
Iti amin nga aspekto ti kinatao ni Apo Pedong, pudno dayta.
Dios ti kumuyog, Apo Pedong…
* * *
Itoy Agosto 23, mayalnagen ti website ti GUMIL Filipinas.
Agbalin daytoy a waya ti komunikasion ti gunglo iti lubong.
Ken disso a makapagtutungtong dagiti kameng iti Internet.
Agpaay pay a lakasa kadagiti maipagpannakkel a gapuanan dagiti mannurat nga Ilokano, kangrunaan dagiti kameng ti GF.
Maysa daytoy a nakallalagip a pagteng para iti nakallalagip a proyekto ti agdama a liderato.
* * *
Maysa daytoy kadagiti naaprobaran a proyekto iti naangay nga umuna a board meeting ti GF idi Mayo 10.
Karaman ti pannakairuar manen ti Balikas, ti opisial a pagiwarnak ti GF.
Ken dagiti nadumaduma a libro dagiti antolohia iti daniw, sarita, ken ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a chapter ti GUMIL Filipinas.
Kinapudnona, proyekto daytoy naud-udi ti napalabas a liderato.
Ngem gapu iti pannakagabayna, saan a nairuar.
Ngem iti miting, napagnunumuan a maitultuloy daytoy.
* * *
Iti biang ti gf.com (pangyababaantayo iti gumilfilipinas.com), innem pay laeng ti pagdamuanna a mangtarawidwid iti nasao a website.
Da Appo Sherma Benosa, Roy V. Aragon, Jake F. Ilac, Mighty C. Rasing, Aileen Rambaud, ken daytoy numo.
Amin dagitoy, inkarida ti siento porsiento a panangikomitda iti panawen ken talentoda.
Kangrunaanna, ti panagsakripisioda.
* * *
Gapu ta ad-adda a ti pagsasao ken kannawidantayo nga Ilokano ti ad-adda nga itandudo ti GUMIL Filipinas, napagnunumuan a kangrunaan a laonen daytoy dagiti nakasurat iti Iluko.
Nupay saan laeng a dagiti mainaig iti pagsasao ken kannawidan ti mabalin a laonenna.
Mabalin met dagiti mainaig iti Musika Ilokana.
Wenno Partuat Ilokano.
Wenno dagiti Artista nga Ilokano.
Mabalin nga amin a mainaig ken ni Ilokano.
Kuna ngarud ni Apo Crisostomo Ilustre: Doming, Doming, mabalin amin!
Wen, amin a mabalin nga ipagtangsit ni Ilokano.
* * *
Maangay ti pannakayalnag iti pagtaengan da Apo Judge Vivencio S. Baclig, sakbay ti maikadua a regular a board meeting ti GF.
Isingsingasing ketdi ni Adi Mayti (Mighty Rasing) nga uray soft launching laeng koma daytoy. Adda kano koma hard launching.
Ania daytoy hard launching ni Adi Mayti?
Daytay adda performances— kas iti poetry reading ken panagtugtog/pangkanta— ken adda sabsabali pay a bisita iti maysa a nalatak a disso.
Insingasingna ti Conspiracy Bar a pakaangayanna.
Pagsusugponan daytoy da Gary Granada, Joey Ayala, Noel Cabngon, Cookie Chua, ken dadduma pay.
Ditoy a maang-angay ti Writers’ Night dagiti nadumaduma a mannurat nangruna dagiti kameng iti U.P. Writers’ Club.
Isu a mabalin a maakomodar met ditoy ti GF, wenno partikular iti gf.com.
Sabagay, daytoy a singasing ni Adi Mayti, maysan a panggep.
Ket nasayaat koma unay no pumudno.
* * *
Itoy a gundaway, sumagmamano pay laeng ti naasitganmi a tumulong iti pannakapataray ti website— kas koma iti pundona.
Ngem mamatikami iti tallugading ni Ilokano a no para iti pagimbagan ti kaaduan, maysa-maysa ti mangyawat iti imana a sumaranay.
Nasalimetmet ni Ilokano.
Kayatna a sawen dayta, nalukay laeng ti dakulapna no para iti pagimbaganna ken dagiti ipatpategna.
Sapay koma ta magun-od daytoy a grupo ti agbalin kadagiti maysa nga ipatpateg dagiti Ilokano.
* * *
Kadagiti napalabas lawas/bulan, naawiskami nga agsarita iti sango dagiti mannurat.
Umuna iti inesponsoran ti TESDA Region 1 ken GUMIL La Union: panagisagana iti manuskrito.
Maikadua iti GUMIL Gonbusta (Gonzaga, Buguey, Sta. Teresita): daniw.
Maikatlo iti Bacarra National Comprehensive High School: panagsurat iti Iluko wenno Iluko Grammar.
Nupay iti naud-udi, ti laeng insaganami a papel ti nakadanon gapu iti pettat a parikut a dimi dakamatenen.
Isuratmi ketdi daytoy a pangipeksaanmi ti naimpusuan a panagyamanmi kadagiti nagtalek iti sangkabassit a maitulongmi.—O

ARIEL S. TABAG
Hulio 6, 2009
Bannawag, Intramuros, Manila

Dios ti Kumuyog, Apo Godofredo

Hulio 6, 2009

Patgenmi a Kamannuratan,

Maladingitankami a mangipakaammo a pimmusayen ni Apo Godoredo S. Reyes, Laureado a Mannaniw iti Ilokandia, 90, idi Hulio 5, 2009.

Madama ti pannakiinnumanmi kadagiti maseknan iti dadduma nga impormasion mainaig iti pannakaidulinna. Nawaya daytoy nga e-mail ad (gumil.filipinas@gmail.com) kadagiti makaipaay itoy tapno maidanontayo kadagiti kamannuratan.

Sapay koma ta iti Sidong ti Namarsua, agbiag nga agnanayon ni patpatgentayo nga Apo Godo!

Iti nagan ti liderato ti GF,

Ariel S. Tabag
GF Sec. Gen.

New Filipino publication in Spanish launched

Perro Berde, the only cultural Philippine magazine in Spanish at present, was recently launched at the Instituto Cervantes in Manila.
The magazine was initiated by a group of Filipino and Spanish writers residing in Manila. Sponsored chiefly by the Embassy of Spain in the Philippines and the Agencia Española de Cooperacion Internacional y Desarollo (AECID), Perro Berde is the most recent attempt to revive the tradition of Spanish language periodicals in the country.
In addition to Spanish, the magazine is written in Filipino and in some 16 languages spoken in the Philippines. The first issue of Perro Berde features the illustrations of Spanish artist Cesar Caballero, as well as major contemporary Filipino writers such as Bienvenido Lumbera, Marjorie Evasco, Marra Lanot, Joi Barrios, Roland Tolentino, Francis Macansantos, and Sid Hildawa. A special tribute is rendered in the magazine to the latter, who passed away in 2008, in the first ever publication of Spanish translations of his poems. The first issue also gives credit to Argentinian poet Juan Gelman in an interview and a bilingual (Filipino-Spanish) selection of his poetry.
Amongst the contributors in Spanish are Juan Echanove, Jaroslav Ludva, Gabriel Munuera, Eva Pastrana, and Juan Sanz del Alamo.
The magazine also offers an academic section, dedicated to Fil-Hispanic literature and its place in Filipino literary canon, with articles by Pedro Aulion de Haro, David Hernandez, and Wystan de la Peña.

Manila Bulletin, July 4, 2009, p. F-2.

Creative writing competition for students

(Kadagiti estudiante iti haiskul ken elementaria iti Ilokandia, padasenyo man daytoy no kualipikadokayo.)

DIWA Learning Systems Inc. invites grade school and high school students who subscribe to the Scholastic Enhancement Materials (SEM) Kaluskos and Tambuli to join this year’s creative writing search Gawad Tambuli with theme “Aking Mithi, Isang bagong Pilipinas”.
Contestants will be asked to write a poem or short story in Filipino looking forward to a positive future in anticipation of the 2010 elections.
The competition is divided into two parts: The “Kaluskos Paligsahan sa Pagsulat ng Tula”, which is open to all subscribers of Kaluskos magazine, and the “Tambuli Paligsahan sa Pagsulat ng Maikling Kuwento” which is open to all subscribers of Tambuli magazine.
The creative works must not have been published before and must be submitted with a letter from the teacher or adviser certifying that the poem was written by the student. Entries should be submitted on or before Aug. 14 to Diwa Learning Systems, 4/F Sedeco 1 Bldg., 120 Thailand corner Legaspi Streets, Legaspi Village, Makati City. Entries may also be submitted via e-mail to gawadtambuli@diwamail.com or through Diwa representative servicing the school. For details, visit www.diwalearningtown.com.

Manila Bulletin, July 4, 2009, p. F-2.

Reservations for Deathly Hallows

(Kadagiti agrukbab ken ni Harry, agawaanyo.)

NATIONAL Bookstore is now accepting reservations for the trade paper format of Harry Potter and the Deathly Hallows. People who reserve on or before July 6 get 20 percent off their copy. Books must be claimed on July 7 to 15 to avail of the offer. No downpayment is required. Reserve online by downloading the form at www.nationalbookstore.com.

Manila Bulletin, July 4, 2009, p. F-2.

Baro a libro dagiti daniw

Rimmuar itay nabiit ti baro a libro dagiti daniw iti Ingles (naipatarus manipud iti Iluko wenno Ilokano) ni Dr. Aurelio S. Agcaoili, ti Kallautang— Poetics of Diversity, Displacement, and Diaspora: Ilokanos in the Americas Writing.
Impatarus ni Agcaoili iti Ingles dagiti dandaniw dagiti napili a mannurat nga agindegen iti Canada ken Estados Unidos ken nangsurat pay iti maysa a kritikal nga introduksion mainaig kadagiti daniw a putar dagiti mannaniw a nangtaming iti padas a panangpanaw iti ili ken panagindeg iti sabali a pagilian.
Itoy a panangisaganana iti libro, nakaawat ni Agcaoili iti maysa a competitive grant manipud iti Office for Student Equity, Excellence and Diversity iti Unibersidad ti Hawai’i.
Mairaman dagiti mannaniw a nairaman iti libro da Melchor Agag Jr., Mario A. Albalos, Arnold C. Baxa, Jeremias Calixto, Cristino Inay, Prodie Gar. Padios, George Pagulayan, Francisco T. Ponce, Cresencio Quilpa, Corazon Quiamas, Perlita Tapec Sadorra, Pacita Cabulera Saludes, Herman G. Tabin, Abril Varilla, ken Amado I. Yoro.
Ti Kallautang ti umuna a libro ti TMI Global Press.
Iti sabali a bangir, mayalnag inton Hulio 13 ti libro a Sukimat: Researches on Ilokano and Amianan Studies nga inedit met laeng ni Agcaoili ken kaduana da Dr. Anabelle Castro Felipe ken Dr. Alegria Tan Visaya.
Idi 2006, inedit met laeng ni Agcaoili ti libro a Saritaan ken Sukisok: Discourse and Research in Ilokano Language, Culture, and Politics a kaduana da Dr. Josie Clausen, Prof. Precy Espiritu, ken Dr. Raymund Liongson.
Idi 2007, ineditna ti libro nga Essays on Amianan Life, Language, and Literature a kaduana ni Liongson idinto ta idi 2008, inruarna ti bilingual a libro, Nakem: Essays on Amianan Knowledge.Ni Agcaoili ti presidente ti Nakem Conferences International idinto ta presidente ni Visaya ti Nakem Conferences Philippines. Kameng met ti Board of Directors ti Nakem ni Felipe, dekano iti MMSU Graduate School. Iti sabali a bangir, isagsaganan ti Timpuyog Dagiti Mannurat nga Ilokano-Global ti maysa manen a libro, Alie(n)ation: Writing the Ilokano Diaspora. Manamnama mayalnag daytoy a libro iti 4th Nakem International Conference.
Maysa pay a libro, ti Poetics of the Revolution in Ilokano Letters, ti agdama nga isagsagana ni Agcaoili. Manamnama a rummuar daytoy iti umay a tawen.
Ni Agcaoili ti maysa kadagiti trustees ti 170+Talaytayan MLE, ummong dagiti edukador ken trabahador a kultural a mangipingpinget iti pannakaisubli ti nariingan a pagsasao kadagiti eskuelaan iti Filipinas.

Naipablaak iti Bannawag, Hulio 6, 2009

Dr. Reyes, Lifetime Achievement Awardee ti UP Alumni Ass’n

Maysa ni Dr. Godofredo S. Reyes, kolumnista iti nalatak idi a “Ti Salun-atyo” iti BANNAWAG, kadagiti 28 a graduado iti Unibersidad iti Filipinas a pinadayawan ti University of the Philippines Alumni Association iti Bahay ng Alumni iti UP Diliman idi Hunio 20.
Kadagiti 28 a napadayawan, ni Dr. Reyes, tubo iti Santa Maria, Ilocos Sur ti maysa kadagiti pito a nakaipaayan ti kangatuan a pammadayaw, ti UPAA Lifetime Achievement Award.
Kadua ni Dr. Reyes a napadayawan da Atty. Araceli Baviera, Justice Emilio Gancayco, Carolina Gozon-Jimenez, Dr. Gundelina Macagba-Tadiar, Atty. Ismael Mathay, Jr., ken Dr. Serafin Quiazon.
Maipapaay ti UPAA Lifetime Achievement Award kadagiti patanor ti UP gapu iti “maipagpannakkel a nagapuananda para iti pagilian kas mayayon kadagiti napipintas a galad nga intuding ti Oblation ken gapu iti dayaw nga impaayda iti unibersidad gapu kadagitoy a nagapuananda.”

Naipablaak iti Bannawag, Hulio 6, 2009.

Internasional a Komperensia ti GF iti Hawaii: Setiembre 4-7

Manamnaman ti pannakaangay ti Maika-3 a Komperensia ti GUMIL Filipinas, ti gunglo dagiti mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw, gapu iti panangipeksa itay nabiit ti GUMIL Oahu iti ayatda a mangsangaili manen iti nasao a komperensia.
Sagudayen ti GUMIL Oahu Resolution No. 2009-05, mayawis ti pannakaangay ti Maika-3 nga Internasional a Komperensia ti GF iti Honolulu, Hawaii.
Malukatan ti pormal a komperensia iti Setiembre 4 iti Philippine
Consulate Lanai, maangay ti Gala Night iti Pearl City Country Club iti rabii ti Setiembre 5 ken itoy dayta met laeng a rabii nga agsapata dagiti baro nga opisial ti GO. Iti Set. 6 a maituloy ti komperensia, sa iti Set. 7, maipasiar dagiti delegado kadagti napipintas a buya iti Oahu; iti met karabiyanna a maangay ti pangserra a seremonia.
Kadagiti interesado a dumar-ay, makiuman iti Secretary-General ti GF iti tel. (02)400-0089 wenno ag-e-mail iti gumil.filipinas@gmail.com.

Naipablaak iti Bannawag, Hulio 6, 2009