Nabuyamon ti “Killeg”?

BUKLEN dagiti nadumaduma a kannawidan ti Filipinas. Gapu ta rinibu nga isla ti pagiliantayo, ginasut met dagiti lengguahetayo.

Ti imasna, kaaduan kadagiti mabuybuyatayo a pelikula a Filipino wenno Tagalog, iparangda laeng ti wagas ti panagbiag iti siudad, kangrunaanna iti Metro Manila.
Ket ania ngata no adda met dagiti pelikula a mangiparang iti tradision, aw-awid ken wagas ti panagbiag dagiti nadumaduma a puli iti Filipinas?

Pagsayaatanna ta addan dagitoy a pelikula.

Iti umuna a gundaway, inangay ti National Commission on Culture and the Arts (NCCA) National Committee on Cinema ken Cultural Center of the Philippines iti pannakitinnulong ti Crossing Negros Cultural Foundation Inc. ti “Cinema Rehiyon, Alter Nativo: Films From the Other Philippines” itay Pebrero 18-21 kas paset ti pannakarambak ti 2009 National Arts Month (The Philippine International Arts Festival).

Saan a salip ti nasao a festival. Gundaway daytoy tapno maibunannag nga adda dagiti naaramid a pelikula iti ruar ti Metro Manila. Pagteng daytoy a mangipamatmat kadagiti adda iti Kamanilaan nga adda pay dagiti nadumaduma a rehion iti Filipinas nga addaan met kadagiti naisangsangayan nga estoria a mangipaamiris nga addaan ti Filipinas kadagiti nadumaduma a kannawidan a rumbeng a mataginayon.

Kangrunaanna, kas kuna ni Gabby Fernandez a festival director, naikkan iti gundaway a maipabuya dagiti pelikula a maar-aramid kadagiti rehion iti laksid ti kinakurang ti badyet, banag a kadawyan kadagiti “indie” a pelikula.

Short ken full-length dagitoy a pelikula nga aramid dagiti fimmaker manipud kadagiti rehion, nasiuting kadagiti probinsia ken iti bukodda a pagsasao dagiti dialogo (adda ketdi subtitleda iti Ingles).

Nupay sumagmamano kadagitoy a pelikula ti naipabuya ken nangabaken iti Cinemanila, Cinemalaya ken Cinema One Originals— agpapada a pasalip iti pelikula a nakabase iti Metro Manila— kas iti “Brutus”, “Yanggaw”, “Imburnal”, ken dadduma pay, kaaduan kadagitoy ti damona ti maipabuya iti Metro Manila, a pakairamanan ti “Killeg” ken “Kalimed” nga aramid ni Golda Mae Bao-ag Pay-ong a taga-Kalinga.

Manipud iti Disiembre 2008 agingga iti Enero itoy a tawen, naangay dagiti festival iti pelikula kadagiti siudad ti Bacolod, Baguio, Cagayan de Oro, Cebu, Davao, Iloilo ken Naga. Nangibaon met ti NCCA iti pannakabagida kadagitoy a festival tapno pilienda dagiti maipabuya iti “Cinema Rehiyon”.

Iti nasao nga uppat nga aldaw a festival, naangay iti agsapa dagiti nadumaduma a diskusion kas iti panagpartuat iti pelikula ken panangala iti grant. Iti kamalmanna, naipabuya dagiti nadumaduma a pelikula.

Iti saludsod no addanto pay sunotna daytoy a festival, kuna ni Jose Antonio Garcia, kameng ti executive committee ti nasao a programa, a mangnamnamada a rugi laeng daytoy iti pannakaipabuya dagiti pelikula a nupay awan ti KC Concepcion wenno Richard Gutierrez, malaglagipto dagitoy gapu iti ikutda a naisangsangayan a kannawidan dagiti nadumaduma a puli iti Filipinas. (AST)

(Naipablaak iti Bannawag, Marso 2, 2009 a bilang, panid 38, 40.)

Sarita iti Bannawag, Maipelikula

Da Entertainment Editor Ariel S. Tabag, Indie Filmmaker Ron Bryant ken ti autor, ni NCCA Media Coordinator Noli S. Dumlao, iti maysa a pasken dagiti mannurat nga Ilokano iti Metro Manila. (Rinetrato ni Sherma E. Benosa)


PUMIGPIGSA ti karasakas ti independent filmmaking iti Filipinas.
Indie, kunada kadagitoy a pelikula. Dagitoy ti pelikula a saan nga aramid dagiti kompania nga agiprodprodius kadagiti pelikula a komersial.
Saan laeng a ditoy pagilian ti pakadlawan dagiti pelikula nga indie. Uray iti internasional a merkado.
Kinapudnona, ad-adda a dagitoy ti mangyawid iti award manipud kadagiti internasional a film festival.
Adda dita ti “Ploning” a nagistayan nakaala iti nominasion iti Oscars kas Best Foreign Film.
Adda dita ti “Kubrador”, “Masahista”, “Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros”, ken dadduma pay.
Kuna dagiti kritiko iti Filipinas, dagitoy a pelikula ti “adda ibagbagada”. Ta naaramidda a nawaya iti diktar ti prodiuser.
Nawaya ti direktor a nangiruar iti pudpudno nga estoria nga awan ti “loveteam-loveteam” a masapul a mangkiki kadagiti audience wenno agbuybuya.
Ti imasna, kaaduan ita kadagiti ubbing a direktor ti agpatingga lattan kadagiti estoria a maipanggep iti prostitusion, droga, kinakurapay, kinarugit ti politika, ken dadduma pay a “makapadurmen” a pingir ti biag.
Agingga a natakuatan ni Ron Bryant ti kinabaknang ti Literatura Ilokana. Ni Bryant ti direktor ti “Rotunda”, “Alon”, “Baryoke” ken dadduma pay, a kaaduan kadagitoy ti nakaala iti award iti Cinemalaya ken Cinema One Originals.
Natiliw ti imatang ni Bryant iti kinadaeg ti biag iti “Ti Daga, ti Tudo, ken ti Init” a sarita ni Juan S.P. Hidalgo, Jr. (naipablaak iti BANNAWAG idi Agosto 7, 1961 a bilang).
Iti nasao a sarita, nakita ni Bryant ti kinaragsak dagiti Ilokano, ti kinapositibo ti panagkitada iti biag.
Malaksid nga Ilokano ti naggapuan a puli ni Bryant, mamati nga ad-adda a maikari iti pammadayaw, babaen ti pannakaitandudoda iti lubong, dagiti sinurat a mangitagtag-ay iti kinatan-ok ti biag ken dagiti parabur itoy.
Iti ababa a pannao, panggep ni Bryant ti mangaramid iti pelikula a maibasar iti nasao a sarita. Iti pannakasursurat daytoy, ar-aramidendan kada Apo Hidalgo, ken Entertainment Editor ti Bannawag Ariel S. Tabag, ti screenplay ti pelikula.
Kuna ni Bryant nga Iluko dagiti dialogo iti pelikula tapno ad-adda a maipakita ti naisalsalumina met a kannawidantayo nga Ilokano. Addanto met subtitle daytoy iti Ingles.
Innayon ni Bryant a rugi laeng daytoy ti pannakayam-ammo, babaen ti pelikula, ti kinabaknang ti literatura ken kannawidantayo nga Ilokano.
Naimbag a damag daytoy kadatayo nga Ilokano. Ket sapay koma ta agballigi daytoy a gannuat. (NOLI S. DUMLAO)

Naipablaak iti Bannawag, Pebrero 16, 2009, panid 38.

Ti Makunak: Karaman ti sarita a "Ti Daga, ti Tudo ken ti Init" iti Bituen ti Rosales ti antolohia dagiti sarita ni Apo Hidalgo. Madama a maipatpatarus iti Filipino ket manamnama a mailibro itoy a tawen. Kabayatanna, addan iti pre-production stage ti grupo a mangikalkalikagum iti panagmata ti nasao a proyekto. Kas kuna ni Apo Dumlao, sapay koma ta agballigi-- ket siempre, babaen ti pannarabay dagiti pada nga Ilokano a mangipatpateg iti aniaman a banag nga Ilokano.